Spanje viert anders en veel vaker feest dan Nederland.
De Spaanse feesten zijn niet te tellen, de bijbehorende vaak zeer bijzondere rituelen zijn legio.
Het is onmogelijk ze van A tot Z in kaart te brengen.
Daarom treft u hier slechts een bescheiden opsomming aan van een aantal eigenaardige, belangrijke, grappige feesten.
Van A tot Z.
Antón (17 jan) Op 17 januari gaan varken, hond en parkiet naar de kerk om zich te laten zegenen door de pastoor. Zo hoort dat op de naamdag van Antón, beschermheilige der dieren. De paarden van Villanueva de Alcolea moeten echter gewoon aan het werk; zij springen vandaag over het vuur. Wellicht omdat Anton behalve de dieren ook de slagers beschermt.
Buñol (laatste woensdag augustus). Ontgroening nog eens overdoen? In Buñol staan ruim honderdduizend kilo tomaten voor je klaar; gooien maar!
Castellers (meerdere data). Alleen Schotten en Nederlanders zijn zuiniger dan Catalanen. Feesten mogen niet teveel kosten, dus vermaken de Catalanen zich op bijna al hun feesten met het bouwen van enorme menselijke torens (castellers). Kost weinig, oogt zeer spectaculair.
Diablos . De duivel (diablo) is op veel Spaanse feesten van de partij. In Catrillo de Murcia springt hij over een reusachig bed vol baby’s. Zou een heilzame werking hebben. Michael Jackson is voor minder op de vingers getikt.
Encierros (meerdere data). “Rennen voor de stieren”. Sinds de schrijver Ernest Hemmingway een loflied schreef op de encierros van Pamplona, komen toeristen er in grote getalen hun dapperheid tonen. Mede door de drank is hun coördinatie lang niet optimaal, dus elke keer vallen er gewonden, soms doden. Behalve in Pamplona worden er op tientallen plekken in Spanje encierros gehouden. Spectaculair zijn die in het bergachtige Falces (Navarra), waar van de rotsen wordt gerend.
Fallas . Hét Spaanse feest ter aankondiging van de lente. Bijna een jaar lang werken de inwoners van Valencia met hart en ziel aan metershoge, vaak satirische poppen van papier maché. Tijdens de “Nacht van het vuur” wordt afgerekend met de winter en gaan alle poppen in vlammen op.
Los Gansos (5 september). De inwoners van Manganeses mogen van de dierenbescherming geen geit meer van de kerktoren gooien, maar het ganzentrekken in Lekeitio gaat onverminderd voort. Staat met nog tientallen feesten op de zwarte lijst van de dierenbescherming.
Heilige Week (Semana Santa). In Spanje is pasen nog niet gedegradeerd tot eieren zoeken. In het hele land strompelen Jezussen met kruizen richting Golgota. In sommige dorpen verzamelen ongelovigen zich langs de route om de Christussen schuimbekkend de huid vol te schelden, maar vaker huilen de mensen langs de route oprechte tranen. In een dorp in de Rioja gaan boetelingen zichzelf met een zweep te lijf en ook elders zijn deelnemers pas tevreden als ze getekend de lijdensweek beëindigen. Enkele beroemde locaties: Leon, Zamora, Malaga, Sevilla, Cordoba. Inocentes, Santos .
Op 28 december vieren de Spanjaarden hun “1 april”. Op verschillende plekken worden nepburgemeesters, -bisschoppen en – koninginnen gekozen die hun dorp of stad een dag mogen besturen. Soms mogen zij boetes uitdelen en gevangenzetten. In Albacete gaat een in het wit geklede boeteling langs de huizen om giften te vragen voor de zielen die boeten in het vagevuur.
Jarnadilla (7 en 8 december). Spelen met vuur kan je op bijna alle Spaanse feesten. Maar op weinig plekken zo heftig als op het feest van Jarnadilla waar jongeren elkaar te lijf gaan met brandende bezems.
Kireolak . De “K” bestaat niet in het Spaans, wel in het Baskisch. Veel Spaanse feestrituelen draaien om moed, de Basken houden meer van brute kracht: Kireolak is de verzamelnaam voor hun populaire oersporten (houthakken, steentillen, etc). Op bijna alle Baskische feesten is voor de Kireolak plek ingeruimd.
Lanjarón , stad van het bronwater. Geen wonder dus dat het grootste stadsfeest eindigt in massale watergevechten. Omaatjes leven zich uit door voorbijgangers te bekogelen met emmers water, brandweerlieden hanteren de hogedrukspuit. Vergelijkbare taferelen in Vilagarcia (Galicië).
Moros y Cristianos (verschillende data). De meeste Spaanse feesten danken hun bestaan aan een heilige of aan de wisseling der seizoenen. Het belangrijkste historische feest is “Moros y Cristianos”, waarin de strijd tussen Moren en Christenen uit de Middeleeuwen wordt nagespeeld. Wordt gevierd op tientallen locaties (vooral in Zuiden en Zuidoosten), en de christenen winnen altijd.
Nicolas, San Op 9 september rennen op het Canarische San Nicolas de Tolentino mannen en vrouwen rücksichtlos de plaatstelijke lagune in. Ooit deden ze dat halfnaakt, tegenwoordig met kleren en schoenen aan. Aan Sint Nicolaas wordt verder in Spanje weinig gedaan.
Niet Sinterklaas, maar Driekoningen (6 januari) is het grote kinderfeest.
Ooievaar (Maagd van de -, 6 september). Maagden zijn er in Spanje in alle soorten en maten. En allemaal hebben ze hun feest. Ze worden in bootjes gehesen die zeewaarts varen, ze worden met fakkels op vlotten gezet die de rivier afdrijven. Zeer filmisch. Geldt zeker ook voor het ritueel rond de maagd van de Ooievaar: korenvelden worden in brand gezet, waarna een processie met de maagd voortschrijdt door de velden, door gangen van vuur.
Pontevedre in Galicië is het eind van de wereld. Garantie voor merkwaardige feesten met eigenaardige rituelen. Categorie bizar: in As Neves nemen mannen en vrouwen die aan de dood zijn ontkomen, plaats in een doodskist om een aantal rondjes door het dorp te maken. Zo danken zij de heilige Marta. Het dorpje Amil heeft een vrijwel identiek ritueel.
Quiteria (Santa,) Vrouwen aan de macht! Op verschillende feesten staat de vrouw centraal. Tijdens het feest van Santa Quiteria gaat het er nog vrij vreedzaam aan toe, maar in Segovia worden afbeeldingen van mannen verbrand voordat de dames losbarsten in de dans van het wiel.
Romerias, ofwel pelgrimstochten. In de lente komen de Spaanse pelgrims helemaal los: ze stappen in bootjes, op paarden en in huifkarren en gaan de hort op. Grootste romería is die van El Rocio, een dorpje dat doet denken aan een verlaten westerndecor. En inderdaad: cowboyhoeden en huifkarren gaan gepaard met katholieke symbolen tijdens een tocht die ook Woodstock in herinnering roept.
Festival da Sidra. Bacchus is op bijna alle Spaanse feesten kind aan huis, maar er zijn een paar toppers. In Burriana (Castellón) stroomt er op 3 februari wijn uit de fontein, de fontein in het Catalaanse Prades spuit op 15 augustus de hele dag Cava (Catalaanse champagne), en Navas in Asturias staat in juli volledig in het teken van de Cider.
Toro Jubilo (rond 13 november). De verlaten provincie Soria kent enkele zeer originele feesten. De zomer wordt er ingeluid met de “passsage van het vuur” waarbij mannen blootvoets over smeulend vuur lopen, daarbij vaak nog iemand op de rug dragend. Een andere klasssieker is Toro Jubilo, waarbij een stier twee fakkels op de horens worden geplaatst. Het combineert twee typisch Spaanse feestingrediënten (stieren en vuur).
Uvas . Nederlanders doen het met oliebollen, Spanjaarden met druiven (uvas). Op oudejaarsavond is om middernacht elke klokslag het sein om een druif naar binnen te werken, twaalf in totaal.
In het Andalusische Berchules besloot men enkele jaren geleden dat het leuk was om oudejaarsavond in augustus te vieren. Dat hebben ze totnutoe volgehouden, compleet met druivenritueel.
Vendimia . De druivenoogst (vendimia) gaat gepaard met veel gratis drank en een aantal klassiek dionysische feesten. Vooral in de regio rond Valdepeñas en Valencia, maar het beroemdst zijn de wijngevechten van Haro in de Rioja.
Wereldkampioenschap Stoofpotten. Een aparte categorie feesten zijn de culinaire feesten. De zalm en de inktvis, de chorizo, allemaal hebben ze hun eigen feest. In het Baskische Balmaseda kijkt men op 23 oktober wie de beste traditionele stoofpot bereidt.
Xinto. Dictators houden niet van feesten; geen wonder dat Franco carnaval verbood. Inmiddels uit de as herrezen en in duizenden varianten verkrijgbaar. Braziliaans? Ga naar de Canarische eilanden. Duizelingwekkende verkleedpartijen met beren en schapenvellen? Ga naar Navarra. Carnaval van de Vissen? Asturias! Maar het meest antieke carnaval wordt gevierd in Galicië (o.m. Xinto). Oeroude kostuums en opmerkelijke rituelen als gooien met meel en met mieren.
Yoariak en Zanpanzarak in Iturren en Zubieta. Met koebellen en gehuld in schapevachten en traditionele tovenaarsmutsen komen de buurdorpen Iturren en Zubieta elkaar tegemoet, vierend dat ze elkaar ook dit jaar niet in de haren zijn gevlogen.
Zancos, danza de los: Op stelten lopen kan bijna iedereen, maar er bergafwaarts op sprinten is een stuk lastiger, zeker in folkloristisch feestkostuum. Ooit werden de stelten gebruikt om de moerasachtige omgeving te doorwaden, nu zijn ze het belangrijkste instrument van een feest waarvan de steltendans het klapstuk vomt.